Yaklaşık iki yıl önce bütün dünyadaki Ahıska Türklerini yakından ilgilendiren tarihî bir adım atıldı ve Gürcistan Parlamentosu, 2007 Temmuzunda “Geri Dönüş Yasası”nı kabul etti. Bu yasa, Ahıska Türklerinin sürgün edildikleri topraklara geri dönüşünü düzenliyor. Yasadan faydalanmak isteyen Ahıska Türklerinin, dolduracakları bir formla önümüzdeki haziran ayı sonuna kadar Gürcistan konsolosluklarına başvurmaları gerekiyor. Bu süre içinde müracaatlarını yapmayanlar ise, yasada öngörülen haklardan yararlanamayacaklar.

     Dedem Reis Dervişoğlu, 1928’de Ahıska’nın Mugaret köyünde dünyaya geldi. Köydeki Gürcü mektebine devam etti. Yedinci sınıfa kadar okudu. O zamanlar hem ailesine günlük işlerde yardım ediyor hem de okuyordu. Daha sonra başlayan anlaşmazlıklar ve sürgün felâketi, öz vatandaki mutlu hayatın sona erdiğini gösterdi. Zalim diktatörlerin emriyle 170.000 Ahıskalı ata yurdundan koparılarak sürgüne gönderildi.

4 Mart sabahı erkenden Posof’ta kahvaltımızı  yaptıktan sonra güneşin pırıl pırıl ışıkları altında yola çıkıyoruz. Menzilimiz Ahıska.

     Posof’tan çıkınca aklıma 1886’da buraları dolaşan Rus arkeologu Kontes Uvarova geliyor. Sahi o buralarda dolaşırken nereden bahsediyordu? Ha işte solumuzda, küçük bir tepenin koynunda küçük Zendar köyü ve sağımızda, aşağıda, Posof Çayı vadisinin derinliklerinde Kıpçak Atabeklerinin tahtı Cak Kalesi. Burada fotoğraf çekmeden geçilmez.

Ahıska, eskiden beri kültür ve eğitim merkezlerinden biri olarak bilinmektedir. Burada medreselerden başka asrî ve yeni usûlle eğitim veren okulların da önemli bir geçmişi vardır. Bu zamanı üç dönemde inceleyebiliriz:

19. Yüzyılın sonları ve 20. Yüzyılın başları, 1918-1921 yılları arasında (Gürcistan’da Demokratik Cumhuriyet devri), 1921-1940’lı yıllarda (Sovyetlerin ilk zamanı).