Ahıska’da Sanayi ve Ticaret

Prof. Dr. Asif HACILI

Coğrafya ve iklim

Ahıska bölgesinin etnografyası ve kültürel özgünlüğünü, köy ekonomisini belirleyen başlıca etkenlerden biri tabiat şartları, coğrafya ve iklimdir.

Ahıska-Cavaxet bölgesi, ulu dağlar, sık ormanlar, derin vadiler, yaylalar, bereketli vadiler ve ovalar diyarıdır. Bu tarihî bölge, Mesxetya ve Cavaxet sıradağlarına yaslanmıştır. Yaklaşık 150 km uzanan Mesxetya (veya Ahıska-Acara) sıradağlarının Yukarı Kür (Koblıyan kolu dahil), Posof ve Çoruh akarsu havzalarına kadar ulaşır. Cavaxet dağ zinciri ise yaklaşık 50 km uzunluktadır ve en yüksek zirvesi 3300 metredir. Batıda Cavaxet dağları, Kür vadisiyle Mesxetya’dan ayrılır, doğuda ise Borçalı çukuruna varır. Bu başı karlı dağlar, yeşil ormanları, mor menekşeli yaylaları ve sarhoş pınarlarıyla ünlüdür.

Ahıska vadisi nisbeten daha geniş ve açık alanlara sahiptir. Vadi boyunca bir tür teras tipi tarla ve bahçeler, ayrıca yamaç ormanları yaygındır. Bu vadi, deniz seviyesinden 800-1200 m yüksekliktedir. Örüşet, Arsıyan ve Mesxet dağlarının kahverengi orman topraklarında meşe, kayın, ıhlamur, kestane gibi ağaçlar yaygındır. Rakımı 1500 metrenin üzerinde olan sahalarsa akçam (Ahıska ağzında torux)ve köknar ormanlarıyla kaplıdır. Daha sonra, 1900-2000 m rakımda (Alp bitkileriyle kaplı) yayla alanları başlar. Yüksek rakıma rağmen, burada daimi kar ve buzullar yoktur; yazın karlar erir ve geniş dağ otlakları ortaya çıkar.

Ahıska bölgesinde ılıman deniz ikliminin etkisi görülür, fakat ormanların da yumuşatıcı etkisi vardır. Yıllık yağış ortalaması 500-650 mm, ocak ayı ortalama hava sıcaklığı eksi 5-6° (kimi zaman eksi 20-26° olur). Ahıska vadisinde yaz sıcak geçer ve sıcaklık ortalaması 20-21° teşkil eder.

Cavaxet bölgesinde daha sert kara iklimi hakimdir; kış çok soğuk, yaz serin geçer. Yılın dört beş ayı ortalama sıcaklık artı 10° üzerinde olur; en sıcak ay ağustosta ise 17° teşkil eder. Kışın ortalama sıcaklık eksi 8° (bazen 25-35°)’dir. Yıllık yağış ortalaması 550-650 mm civarındadır.

Cavaxet arazisi, volkan kökenli genç dağlardan oluşur ve burada volkanik süreçler 15-20 bin yıl önce sona ermiştir. Dolaysısıyla bölgede kimi zaman 8 şiddetinde depremler kaydedilmiştir. 19 Aralık 1899 Ahılkelek depremi oldukça büyük tahribata yol açmıştı. 1700- 2000 m rakımlı Cavaxet platosu,

büyüleyici çimenler, Alp çayırları, hızlı akımla dikkat çeken çaylar, derin dereler, dağ gölleri, volkanik kayalıklar, karlı zirveler yörenin manzarasını oluşturur. Yılın çoğunda arazi kalın karla kaplı olur. Zirveleri 3000 m üzerinde yüksekliğe sahip bu dağlarda, özellikle Büyük Abul ( 3304 m ) ve Samsar ( 3285 m ) zirvelerinin eteklerinde donmuş lavdan oluşan kayalıklar eşsiz görüntüler oluşturur. Gürcistan’ın en büyük gölleri olan Pervane (rakım 2.074 m , yüzölçümü 37 km2, azami derinlik 3,3 m ), Sagam (rakım 1998 m , yüzölçümü 5 km2, azami derinlik 2,5 m ), Hançala (rakım 1.928 m , yüzölçümü 14,2 km2, azami derinlik 40,2 m ), Hazapin (rakım 2.113 m , yüzölçümü 26,9 km2, azami derinlik 3 m ), Madatana (rakım 2074 m , yüzölçümü 8,9 km2, azami derinlik 1,2 m ) ve öteki göller dikkat çeker. Bu göller alabalık, levrek, sazan ve başka değerli balıklarla zengindir…

Yazının devamı dergimizde yer almaktadır.